اخبار

تاریخ انتشار 1396/06/01

شاعرانی که زود به شهرت رسیدند

گزارشی درباره بعضی از شاعران جوان....

در کیفیت اشعار و همچنین میزان شهرت افرادی که فهرست شده بحث فراوان است اما در مجموع می‌توان آن‌ها را ذیل تیتر فوق گرد آورد. همهچنین زمانی دقیق برای هر یک شاعران یا ترانه‌سرایان قاعدتا نمی‌توان ترسیم کرد. بعضی از آن‌ها به‌سرعت بعد از انتشار کتاب یا آلبوم، مشهور شدند و شهرت عده‌ای دیگر نیز در طول زمان بیشتری ثبات پیدا کرد. به همین دلیل زمان شهرت هر کدام از شاعران یا ترانه‌سرایان زیر، زمانی تقریبی است.

***

1

مریم حیدرزاده

متولد 56

زمان شهرت: 20 سالگی

شهرت مریم حیدرزاده برمی‌گردد به اواسط دهه هفتاد. او از سال 75 كار خود را با برنامه «با طراوت» از شبكه سوم سيما آغاز كرد و در نهايت در سال 77 اولين كتاب و آلبومش را به چاپ رساند. این آلبوم با ترانه «دلم کسی رو نمی‌خواد» کم کم هر جایی شنیده می‌شد؛ رادیو، تلویزیون و در خانه‌ها و حتا ماشین‌ها. آن سال‌ها، عاشقانه‌های ساده اینچنین به تدریج رواج پیدا می‌کرد و حیدرزاده در این میان توانست جایی بین مخاطبان پیدا کند. البته قبل از آن هم خیلی‌ها او را می‌شناختند چون به هر حال با تلویزیون همکاری کرده بود. این محبوبیت همچنان پیش رفت تا اینکه در سال 84 با ممنوعیت آثارش از سوی وزارت ارشاد مواجه شد. کتاب‌ها و آلبوم‌هایش پشت دروازه ارشاد ماندند و به تدریج کمتر از او یاد شد. یکی از دلایل این ممنوعیت، آهنگی بود که خوانندگان آنسوی آب بر اساس ترانه‌اش ساخته بودند. ترانه مذکور تفاوت زیادی با فحوای آنچه در ایران منتشر می‌کرد نداشت اما در هر حال دست‌آویزی بود برای توقیف. بعدها هم منصور، دست به سرقت یکی از ترانه‌هایش زد و بدون اجازه آن را خواند. این ترانه همان ترانه‌ای بود که حیدرزاده با آن معروف شده بود: «دلم کسی رو نمی‌خواد». ماجرا به اظهار انتقاد و طرح شکایت کشید اما در نهایت به جایی نرسید. او حالا هم بابت این سرقت که گاه و بی‌گاه از سوی خوانندگان آنسوی آب می‌بینیم، دل‌چرکین است. در هر حال بعد از دولت پیشین، یکی از کتاب‌هایش مجوز گرفت و در سال 93 منتشر شد. هرچند به نظر می‌رسید دیگر آن استقبال سابق را از سوی مخاطبان ندارد. حیدرزاده در حال و هوای قدیم خود مانده بود و ترانه‌سرایی ایران به سرعت جلو رفته بود.

***

2

سابیر هاکا

متولد 1365

زمان شهرت: 24 سالگی

سابیر هاکا با نام اصلی صابر قبادی اهل کرمانشاه است. «سابیر» تلفظ کردی «صابر» است و اینکه چرا نام خانوادگی‌اش را تغییر داده هم خواندنی است: «اوایل که انجمن شعر می‌رفتم مرا با نام قبادی می‌شناختند. کردها و لرها در مورد نقد شعر خیلی سخت‌گیرند و از آن سرسری نمی‌گذرند. از یک طرف به شدت تشویق می‌شدم از طرف دیگر با شعرم برخوردی ستیزه‌جویانه می‌شد. اسمم را عوض کردم به امید اینکه این قضیه حل شود. بعد از اینکه اسمم را عوض کردم، یکی از همان‌هایی که در شهرستان همیشه با من دعوا داشت، به من گفت اگر می‌خواهی شعر کارگری بگویی مثل این یارو «سابیر هاکا» شعر بگو. نمی‌دانم اهل کجاست ولی خوب شعر می‌گوید. بعد هم شعر "شاه‌‌توت" را برایم خواند.» در واقع همانطور که خودش به‌درستی اشاره می‌کند،‌ همه چیز از شعر «شاه توت» شروع شد. این شعر عجیب و تأثیرگذار، شهرتی برای سابیر هاکا به ارمغان آورد که بعید است دیگر شبیه به آن را تجربه کند. این شعر در قالب پیامک دست به دست چرخید و در وبلاگ‌ها و سایت‌های علاقه‌مندان شعر نقل شد تا جایی که حتا اهل فرهنگ هم گاهی آن را به عنوان نمونه شعری ساده اما قدرتمند مثال می‌زدند:

«تا به حال / افتادن شاه توت را ديده ای؟! / كه چگونه سرخي‌اش را / با خاك قسمت مي‌كند / [هيچ چيز مثل افتادن درد آور نيست] / من كارگرهاي زيادي را ديدم / از ساختمان كه مي‌افتادند / شاه‌توت مي‌شدند»

«هاکا» در کردی یعنی «هر لحظه احتمال دارد». مثلاً در کردی می‌گویند: «هاکا برف ببارد» یعنی «هر لحظه احتمال دارد برف ببارد». نام او با همین شعر «شاه توت» در زبان‌ها افتاد تا آنجا که اولین کتابش را با عنوان «می‌ترسم بعد از مرگ هم کارگر باشم» در سال 92 منتشر کرد. این مجموعه کتابی بسیار قدرتمند بود؛ تجربه‌ای که در کتاب دومش با نام «دوری مثل آخرین طبقه یک ساختمان» هرگز تکرار نشد. باید همچنان منتظر ماند و دید آیا شاعری که در حدود بیست پنج و شش سالگی به شهرت رسید آیا می‌تواند تجربه تأثیرگذار اولیه را تکرار کند؟

***

3

فاضل نظری

متولد 1357

زمان شهرت: 25 سالگی

شهرت فاضل نظری روزافزون است. به‌خصوص که محسن چاووشی در آخرین کاری که برای سریال پرمخاطب «شهرزاد» ساخت، از غزل او استفاده کرد. البته فاضل نظری پیش از این هم مقبول خوانندگان بود و مجید اخشابی هم یکی از آثارش را اجرا کرده بود. اما مهم این است که نظری پیش از اقبال خوانندگان موسیقی به آثارش، بین طرفداران شعر سنتی نامی آشنا بود. اصولاً بین جوان‌ها کم پیدا می‌شدند کسانی که ابیات‌شان دهان به دهان چرخیده باشد: «آب طلب نکرده هميشه مراد نيست / گاهي بهانه‌اي‌ست که قرباني‌ات کنند» این بیت آخر غزلی است که چند سال پیش بین دوست‌داران غزل باب شد و وقتی نام شاعر به میان آمد، همه از کتاب «گریه‌های امپراتور» نام بردند. این کتاب در سال 1382 منتشر شد؛ زمانی که فاضل نظری 25 سال بیشتر نداشت. او متولد خمین است و تحصیلات اولیه خود را نیز در این شهر گذراند. بعدها در سال 1376 به دانشگاه امام صادق آمد و رشته‌های معارف اسلامی و مدیریت را پی گرفت. نظری حالا دکترای رشته مدیریت تولید و عملیات در دانشگاه شهید بهشتی است. دو کتاب دیگر او هم که در شعر مقبول و معروف هستند از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده‌اند؛ «اقلیت» و «ضد». او سمت‌های مختلفی را هم در جشنواره‌های دولتی تجربه کرده است. همچنین سابقهٔ ۱۰ سال ریاست حوزه هنری استان تهران، رئیس مرکز موسیقی حوزهٔ هنری، عضو شورای عالی شعر سازمان صدا و سیما را نیز در کارنامه خود دارد. آثار نظری جوایز فراوانی در کشور برده است و برخی آثارش نیز در کشورهای فارسی‌زبان منتشر شده. همچنین گزیدهٔ اشعارش در سال ۱۳۹۲ در دو قطعِ رقعی و جیبی به‌همراه مقدمه‌ای دربارهٔ غزل به قلم او در انتشارات مروارید منتشر شد. این کتاب تا هم‌اکنون بارها تجدید چاپ شده است.

***

4

حسین صفا

متولد 1359

زمان شهرت: 27 سالگی

نام حسین صفا در اذهان علاقه‌مندان موسیقی گره خورده با محسن چاووشی. اگر شهرت چاوشی را مدیون فیلم «سنتوری» داریوش مهرجویی بدانیم، آن‌وقت می‌توان تاریخ تقریبی شهرت حسین صفا را هم به دست آورد. او قبل از «سنتوری» با چاوشی کار کرده بود. خودش آشنایی با او را دوران خدمت و در سال 81 می‌داند. بعد از آن، هم در سال 83 در آلبوم «نفرین» چاوشی ترانه‌ای داشت، هم در سال 84، در آلبوم «خودکشی ممنوع»، «لنگه کفش» و «متأسفم» که آثار دیگر این خواننده هستند. منتها همه چیز با «سنتوری» شروع شد. ترانه «زخم زبون» را دیگر در سال 86 خیلی‌ها شنیده‌ بودند: « من با زخم زبونات رفیقم / مرهم بذار با حرفات رو زخم عمیقم / با توام که داری به گریه‌م می‌خندی  / کاش می‌شد بیای و به من دل ببندی / تنها بودن یه کابوسه شومه، عزیزم / کار دل نباشی تمومه،عزیزم» بنابراین می‌شود شروع شهرت او را هم همین سال دانست؛ زمانی که صفا 27 ساله بود. او متولد 1359 در تهران  و اصالتا آذری است. اولین کتاب غزلیات او با نام «کنار پلی تاریک و چند غزل برای زنم» در فروردین 1388 به چاپ رسید. او اشعارش را متاثر از صادق هدایت، اخوان وحسین منزوی می‌داند و تقریبا در تمامی آلبوم‌های چاوشی، ترانه‌ یا ترانه‌هایی داشته. از ویژگی آثار او که آلبوم‌های چاوشی را دلپذیر کرده، نوع نگاه به مضمون و دایره واژگانی است که در ترانه به کار می‌گیرد. نحوه ورود او به ترانه تفاوت‌هایی خاص با دیگر ترانه‌سرایان دارد؛ تا جایی که بعضی آثارش را به‌راحتی بدون ذکر ترانه‌سرا می‌توان شناسایی کرد. از آثار دیگر او می‌توان به دفتر شعر «من کم‌تحلم» اشاره کرد.

***

5

مونا برزویی

متولد 1363

زمان شهرت: 27 سالگی

مونا برزویی متولد ۱۹ اردیبهشت ۱۳۶۳ در تهران است. خودش می‌گوید از سن ۱۴ سالگی ترانه‌سرایی را آغاز کرده. تا به حال هم خوانندگان مشهور زیادی ترانه‌هایش را خوانده‌اند؛ از شادمهر عقیلی و احسان خواجه امیری گرفته تا علی لهراسبی. اما شروع کار او برمی‌گردد به آلبوم «آدم‌فروش» عقیلی و ترانه «اشک من پیرهن‌تو تر کرده». این آلبوم سال 82 منتشر شد؛ یعنی زمانی که او 19 سال بیشتر نداشت. البته در آن سال‌ها ترانه‌سراها با قدرت فراوانی کار می‌کردند و برزویی تازه در اول راه قرار داشت. به همین دلیل شاید شهرت او را باید در ادامه کارش جست و جو کنیم؛ در ترانه‌های تیتراژ برنامه «ماه محبوب» که در ماه رمضان پخش می‌شد، تیتراز برنامه «سفر به خیر» و فیلم سینمایی «تلافی» با آهنگسازی مجید اخشابی و ترانه «کوه» به آهنگسازی مهدی یراحی که برای سریال «دیدار» استفاده شد. ترانه «دیوار» او نیز توسط یراحی با آهنگسازی خشایار اعتمادی خوانده شده. به همین دلیل می‌توان شهرت مونا برزویی را بیشتر به ابتدای دهه نود منتسب دانست. بین ترانه‌سرایان و علاقه‌مندان ترانه و برخی طرفداران موسیقی، کسی نیست که او را نشناسد. برزویی در یکی از مصاحبه‌هایش درباره وضعیت ترانه‌سرایی می‌گوید: «به هیچ وجه به چیزی به عنوان مافیای ترانه اعتقاد ندارم. کار خوب و قابل دفاع ، راهش را پیدا میکند و حتی متعصب ترین آهنگسازان نیز که با تیم خاصی کار می کنند، در برابر ترانه خوب تسلیم می شوند.» تازه‌ترین کتابی که از این ترانه‌سرا منتشر شده، کتابی است با عنوان «تقدیر» که مردادماه از سوی انتشارات نگاه چاپ شد.

***

6

نیلوفر لاری‌پور

متولد 1349

زمان شهرت: 28 سالگی

در هر حال بین شاعران، همیشه ترانه‌سراها امکان شهرت بیشتری دارند. به‌خصوص نیلوفر لاری‌پور با ترانه‌های شادمهر عقیلی به شهرت رسید. حدود بیست هفت و هشت ساله بود که آلبوم «مسافر» این خواننده در ایران منتشر شد و نام ترانه‌سرا بر سر زبان‌ها افتاد. شادمهر آن روزها اقبال عجیبی بین علاقه‌مندان موسیقی پاپ داشت و چندین ترانه دیگر هم از لاری‌پور خواند؛ از جمله «آسمونی»، «نگاه پنجره»، «غریبه»، «پر پرواز» و.... در واقع نیلوفر لاری‌پور د آستانه سومین دهه‌اش از زندگی‌اش به شهرتی رسیده بود که عموم اهالی هنر و موسیقی او را می‌شناختند. مردم هم ترانه‌هایش را با صدای شادمهر عقیلی شنیده بودند. بعدها علی لهراسبی و بهروز صفاریان هم ترانه‌هایی از او خواندند تا به شهرتش اضافه شود. به‌خصوص یکی از ترانه‌های آلبوم «ماندگار» شاید بیشتر در ذهن‌ همه مانده باشد؛ وقتی زنده‌یاد ناصر عبداللهی خواند: «یه زخم کهنه روی بالم / یه آسمون که چشم‌به‌رام نیست...» این آلبوم سال 85 منتشر شد و لاری‌پور اواسط دهه سوم از زندگی‌اش به سر می‌برد اما همانطور که گفته شد پیشتر به شهرت رسیده بود و هر چه خوانندگان بیشتری سراغ آثارش می‌رفتند، در روند حرفه‌اش هم تأثیر بیشتری داشت. درباره او همچنین باید اضافه کرد شاید یکی از مهم‌ترین تفاوت ترانه‌سرایان با شاعرانی که در قوالب دیگر شعر می‌گویند این است که راه شهرت و محبوبیت آن‌ها ساده‌تر است. البته درست است که رقابت بین این گروه هم وجود دارد اما شاعری که تنها باید دل به انتشار کتابش، آن هم در این وضعیت بازار کتاب، ببندد قطعا کاری بسیار دشوارتر پیش رو دارد.

***

7

روزبه بمانی

متولد 1357

زمان شهرت: 29 سالگی

زمانی عاشق فوتبال بود و خوب هم بازی می‌کرد تا جایی که به اردوی تیم ملی جوانان هم دعوت شد. در واقع احتمال دارد اگر بمانی بعدها ترانه‌سرا نمی‌شد، در فوتبال شهرتی به هم می‌زد. در هر حال که فوتبال را ادامه نداد و رها کرد. بعدها هم از رشته مهندسی متالوژی انصراف داد و مهندسی نرم‌افزار گرفت. اما در رشته ادبیات هم مدرک کارشناسی دارد. تمام این‌ها به کنار، او در حال حاضر یکی از محبوب‌ترین ترانه‌سرایان ایران است. تازگی هم در نمایشگاه کتاب، اولین دفتر ترانه‌هایش با عنوان «دنیای این روزای من» بالاخره مجوز گرفت و چاپ شد. اما اگر بخواهیم زمان شهرت او را بررسی کنیم احتمالاً باید برویم به سال 86. او در این سال هم ترانه‌های آلبوم کاوه یغمایی را سرود هم ترانه تیتراژ «ماه عسل» با اجرای محسن یگانه. بعدها ترانه‌هایش از فرستنده‌های آنسوی آبی‌ها هم شنیده شد و همین شروع ممنوعیت‌هایش در ایران بود. هرچند سال 89 را هم با آلبوم «باید به تو برگردم» و صدای خشایار اعتمادی گذراند. خودش جایی گفته سالیان پیش علاقه به خواندن هم داشته اما بعدها از بین رفته. سال‌های بعدی او ترانه تیتراژهای بیشتری را سرود؛ تیتراژ «نابرده رنج» با اجرای احسان خواجه امیری،  «کمی متفاوت» با صدای مهدی یراحی و تیتراژ «ماه عسل» در سال 90. یکی دو ترانه آلبوم «امپراتور» مهدی یراحی هم از آثار اوست. او از معدود ترانه‌سرایان جدید است که با اکثر خوانندگان معروف موسیقی کار کرده؛ از رضا صادقی و محمد اصفهانی گرفته تا محسن چاوشی. ترانه‌های «دزیره» و «قهوه فجری» در آلبوم پاروی بی‌قایق از آثار اوست. «دنیای این روزای من» از سوی نشر نگاه در نمایشگاه بین‌المللی همین امسال از سوی نشر نگاه منتشر شد و به سرعت به چاپ‌های بعدی رسید. روزبه بمانی حالا یکی از موفق‌ترین ترانه‌سرایان ایرانی است که نامش پای هر آلبومی به موسیقی و حتا خواننده، اعتبار می‌بخشد.

***

8

کامران رسول‌زاده

متولد 1356

زمان شهرت: 32 سالگی

شهرت تمام شاعران یا ترانه‌سرایان به یک شکل نبوده است. قطعا اگر در این حوزه کسی آلبومی هم به بازار فرستاده باشد و دستی در خوانندگی داشته باشد، شهرتش به‌مراتب بالاتر خواهد رفت. به خصوص عامه مردم بیشتر به همراهی شعر و موسیقی‌، شاعر را خواهند شناخت تا شعر یا ترانه محض. کامران رسول‌زاده هم از این دسته  افراد است. او متولد چهارم اسفندماه 1356 در تهران است. از سال 75 همزمان با پذیرفته شدن در رشته مهندسی نرم افزار، موسیقی سنتی و شعر را آغاز کرد. به دلیل علاقه شخصی و آشنایی که با قیصر امین پور داشت ، با خانه شاعران آشنا شد و از این طریق وارد فضای جدی تری از شعر و ترانه گردید. نزد استاد جواد جواهری، اصول آواز سنتی و ردیف آواز ایران را تا دوره پیشرفته گذراند و یک دوره تئوری موسیقی هم نزد آقای شهرام مظلومی تا دوره هارمونی طی نمود و سپس به شناخت و ساخت ملودی پرداخت . آلبوم «بی‌سرانجام»، اولین مجموعه با ترانه‌ها، ملودی‌ها و به خوانندگی اوست که در اوایل زمستان 1387 به بازار عرضه شد . آلبوم «بهانه» نیز دومین آلبوم او بود که منتشر شد. اما شاید شهرت چشمگیر این شاعر به آلبوم «چشمات» برگردد؛ ترانه‌ای که یکی از خوانندگان آنسوی آب خواند و به سرعت بین مردم پیچید. «دستم را باز بگذارید، می‌خواهم بنویسم آغوش» از معروف‌ترین دفترهای شعر اوست که از سوی انتشارات مروارید منتشر شده.