اخبار

تاریخ انتشار 1396/05/31

رجعتِ ناگزیر

ناشران به چاپ آثار داستانی نویسندگان نسل گذشته رو آورده‌ اند

کتاب‌سرا: به نظر می‌رسد ادبیات ایران در حال پوست‌اندازی است و دوره گذار را طی می‌کند. هر دوره گذار هم مزایایی دارد و معایبی. از جمله اینکه آثار برخی داستان‌نویسان جدید خوانده نمی‌شود و ناشران هم ناچار رفته‌اند سراغ بازچاپ برخی آثار داستان‌نویسان نسل قبل. البته منتقدان دلایل مختلفی برای عدم استقبال مخاطبان ذکر می‌کنند. عده‌ای ممیزی را مشکل اصلی می‌دانند، عده‌ای جهان‌بینی محدود نویسندگان نسل جدید را به عنوان مهم‌ترین عامل معرفی می‌کنند و برخی دیگر، تکنولوژی جدید به‌خصوص در حوزه فضاهای مجازی را علت عمده می‌دانند. در هر حال، علت اصلی هر چه هست، مخاطبان دیگر به آثار نویسندگان جدید مثل گذشته اعتماد ندارد. جوایز ادبی هم با رویکردهای محافظه‌کار، دولتی، سفارشی و باندبازی به این مسئله دامن زده‌اند. به این ترتیب شاهد بازچاپ آثاری هستیم که بعد از سال‌ها دوباره به ویترین کتاب‌فروشی‌ها برمی‌گردند. در ادامه به برخی از این آثار پرداخته‌ایم:

***

پس از 25 سال

«آه، استانبول» نوشته رضا فرخ‌فال

مجموعه داستان «آه، استانبول» نوشته رضا فرخ‌فال پس از 25 سال سال گذشته تجدید چاپ شد. فرخ‌فال متولد سال 1328 در اصفهان است. او کار ادبی خود را با انتشار داستان‌هایش در «جُنگ اصفهان» در اواخر دهه چهل آغاز کرد؛  نشریه‌ای که به همت هوشنگ گلشیری و دوستانش منتشر می شد و از مجلات معتبر ادبی در زمان خود بود. از آن زمان تا کنون از فرخ‌فال داستان‌ها، مقالات و ترجمه‌های متعددی در ایران منتشرشده اما آنچه از او در ادبیات داستانی ایران مانده همین کتاب «آه، استانبول» است. این کتاب، مجموعه‌داستانی است شامل هشت داستان کوتاه با نام‌های «برجی برای خاموشی»، «همه از یک خون»، «باران‌های عیش ما»، «کوهنوردان»، «گردش‌های عصر»، «آه، استانبول»، «مجسمه ایلامی» و «نگاه آخر» است.

***

پس از 19 سال

«شرق بنفشه» نوشته شهریار مندنی‌پور

شهریار مندنی‌پور در سال 1368 با اولین مجموعه داستان خود به نام «سایه‌های غار»، جهانی نو به ادبیات داستانی ایران معرفی کرد. جهانی که در آن زبان مهم‌ترین ابزار به شمار می‌آید. نخستین کتابش هم به شدت مورد توجه قرار گرفت و مورد تأیید داستان‌نویسان بزرگی چون هوشنگ گلشیری قرار گرفت. سه سال بعد مندنی‌پور دومین مجموعه خود با عنوان «هشتمین روز زمین» را منتشر کرد که نشان می‌داد به ادامه راه خود باور دارد. او زبانی شاعرانه و فاخر را به خدمت قصه‌گویی درآورده بود. اما نقطه اوج سبک او را «مومیا و عسل» می‌دانند. این مجموعه در سال 1375 منتشر شد و یکی از بهترین مجموعه‌داستان‌های ایرانی است. در سال 1377 هم مجموعه داستان «شرق بنفشه» را نوشت که یکی از داستان‌هایش، محبوب علاقه‌مندان ادبیات داستانی ایران است. داستان «شرق بنفشه» به عاشقی جوان در حافظیه می‌پردازد که قصد دارد از طریق نامه‌نگاری‌های اسرارآمیز در کتاب، به معشوق خود ابزار علاقه کند. او در سال 1388 رمانی دو جلدی هم با عنوان «دلِ دلدادگی» منتشر کرد که البته چندان مورد استقبال قرار نگرفت. از دیگر آثارش می‌توان به «آبی ماوراء بحار» و «ارواح شهرزاد» اشاره کرد. در هر حال تجدید چاپ مجموعه «شرق بنفشه» نشان می‌دهد، زبان خام و گاهی ناپخته داستان‌نویسان جدید، اصحاب ادبیات را بر آن داشته که رجعتی دوباره به آثار فاخر ادبیات داستانی داشته باشند. مندنی‌پور خود متولد 1335 در شیراز است و فارغ‌التحصیل رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران. این مجموعه  تجدید چاپ شده است.

***

پس از 17 سال

«سوء قصد به ذات همایونی» نوشته رضا جولایی

چاپ دوم رمان جولایی بعد از 17 سال، سال گذشته به بازار آمد. ماجرا در ظاهر به جریان سوء‌قصد به محمدعلی شاه قاجار می‌پردازد اما «رضا جولایی» با نوشتنِ این رمان نگاهی نو به مفهومِ تاریخ در داستان‌نویسی ایرانی افزود. رمان، روایتِ اعضای جریانی مارکسیستی ا‌ست در دورانِ استبداد محمدعلی شاهِ قاجار در تهران و ترورِ نافرجامِ این شاه که دلیلی می‌شود بر سرکوب‌های بعدی او… جولایی با قدرتِ خیال و به خدمت‌ گرفتن تاریخ‌نگاری شخصی‌اش جهانی آفریده که در آن می‌توان روحِ آزادی‌خواهی، تنهایی و هراس را مشاهده کرد. رمانی که در آن استالین و صادق هدایت هم حضور دارند و چنان جذاب و پرحادثه نوشته شده که عملاً یکی از نمادهای رمان‌نویسی ایران در سی سالِ گذشته است. جولایی در این رمانِ پرکشش سرنوشت‌هایی می‌سازد که در تاریخِ رسمی خبری از آن‌ها نیست و انگار اوست که این ارواح را احضار می‌کند تا از یک گذشته‌ی دور بگویند، مصداقی شوند از «یاد آر ز شمعِ مرده یاد آر» (شعر معروف دهخدا) و مخاطب را مقابلِ این پرسش قرار دهند که در کوچه‌های تاریکِ تهران در میانه‌ی استبداد و خفقان، چه می‌گذرد؟ جولایی متولد سال ۱۳۲۹ در تهران است و آثار دیگرش می‌توان به «حکایت سلسله پشت کمانان»، «جامه به خوناب»، «شب ظلمانی یلدا»، «حدیث دردکشان»، «تالار طرب‌خانه»، «جاودانگان»، «نسترن‌های صورتی»، «باران‌های سبز» و «سیماب و کیمیای جان» اشاره کرد.

***

پس از 16 سال

«تهران شهر بی‌آسمان» نوشته امیرحسین چهل‌تن

از امیرحسین چهل‌تن آثار داستانی فراوانی چاپ شده که از جمله مهم‌ترین‌شان می‌توان به «عشق و بانوی ناتمام»، «دیگر کسی صدایم نزد»، «چیزی به فردا نمانده»، «دخیل بر پنجره فولاد» و «تهران شهر بی‌آسمان» نام برد. او از معدود نویسندگان ایرانی است که آثارش به زبان‌های مختلف ترجمه شده. چهل‌تن با اینکه رشته ریاضی خوانده بود به ادبیات گرایش پیدا کرد و آثاری نوشت که او را به یکی از مهم‌ترین نویسندگان نسل سوم تبدیل کرده است. چهل‌تن در «تهران شهر بی‌آسمان» به زندگي «کرامت» قهرمان اصلي داستان مي پردازد. در واقع اين رمان از عهد کودکي کرامت است تا دوران ياري با شعبان بي مخ (گل جاهل هاي تهران)، کودتاي شاه، سقوط دولت مصدق و انقلا ب ايران در سال 1357 و بخشي از سال هاي پس از آن. امیرحسین چهل‌تن این رمان را در سال 1380 به چاپ رساند اما بعد از این سال‌ها دوباره منتشر شد.